Het behoort momenteel tot een van de grootste stedelijke houtbouwprojecten in Duitsland: het „Quartier Wir“ in Berlijn-Weißensee biedt woonruimte aan ongeveer 250 mensen. Als stadswijk met een gemengde bestemming fungeert de nieuwe woonwijk echter ook als voorbeeld vanwege haar sociale diversiteit. Het biedt verschillende woonconcepten voor intergenerationeel wonen en vormt met diverse openbare voorzieningen een ontmoetingsplaats voor de hele buurt. De wijk bestaat uit in totaal vijf nieuwbouwgebouwen, die zijn gerealiseerd op het voormalige uitbreidingsterrein van een aangrenzende begraafplaats. De houten modulaire bouwmethode van de vier- tot vijf verdiepingen tellende gebouwen maakt gebruik van houten isolatie met houtvezelisolatiematerialen van Gutex. Tot in het kleinste detail is de gebouwschil, inclusief raam- en deuraansluitingen, geïsoleerd zonder koudebruggen en zorgt dankzij de houten bouwmaterialen voor een aangenaam binnenklimaat.
|
Bouwbord |
|
|---|---|
| Project |
Woonwijk „Quartier Wir“, Berlijn |
| Opdrachtgever | UTB Construction & Development GmbH, Berlijn (appartementen in eigendom) Bouwcoöperatie „Besser Genossenschaftlich Wohnen von 2016“ eG (BeGeno16) |
| Architectuur & planning | Deimel Oelschläger Architekten Partnerschaft, Berlijn |
| Houtbouw | Terhalle-groep, Ahaus |
| Gutex-producten | Gevelisolatiesysteem GutexThermowall, Implio F |
| Foto's | Jens Schumann, Martin Mai |
Met het geïsoleerde gevelsysteem Gutex Thermowall is de Gevelisolatie, vervaardigd uit houtvezel, zowel economisch als energetisch aantrekkelijk. De drukbestendige isolatieplaat Gutex Thermowall-gf biedt, in combinatie met twaalf goedgekeurde pleistersystemen, ruime mogelijkheden voor een veelzijdige gevelinrichting.
Het „Quartier Wir“, dat is gerealiseerd op een terrein van 7.000 vierkante meter met vijf gebouwen, is ontworpen als een gemengde woon- en leefomgeving. Het combineert intergenerationeel wonen met een veelzijdige sociale infrastructuur voor de gehele wijk. Naast een kinderdagverblijf met 25 plaatsen en een fysiotherapiepraktijk omvat dit voorzieningen zoals een opleidingsrestaurant, een kiosk en een café, evenals een fitnessruimte – voorzieningen die deels door de bewoners zelf worden beheerd. Om de verschillende functies en gebruikersgroepen bij een relatief groot bouwvolume harmonieus te verenigen, volgt het ontwerp van Deimel Oelschläger Architekten het uitgangspunt „Gemeenschap ontstaat door dichtheid“. Enerzijds zijn alle openbare voorzieningen ondergebracht in de begane grondzones van de gebouwdelen die naar de aangrenzende bebouwing zijn gericht. Anderzijds zijn de gebouwen zo geplaatst dat er een doorlopende open ruimte ontstaat.
Het privé-karakter neemt van west naar oost toe: terwijl het in het westen aangelegde plein openstaat als ontmoetingsplaats voor de gehele buurt, is de privétuin in het oostelijke deel voorbehouden aan de bewoners van de wijk. Over de vijf gebouwen van de wijk zijn in totaal 113 woningen verdeeld. Ook hier is het ontwerp gericht op vermenging en diversiteit: het combineert verschillende woonconcepten, variërend van coöperatief en begeleid wonen tot huurwoningen en koopwoningen. Bij alle woningen is gelet op een drempelvrije bouw, waardoor samenleven tussen verschillende generaties mogelijk wordt. Zo zijn de woningen en gemeenschappelijke ruimtes op alle verdiepingen bereikbaar met rolstoeltoegankelijke liften.
Korte bouwtijd en lage bouwkosten dankzij een hoge mate van prefabricage: gevelelementen met in de fabriek geïntegreerde ramen worden montageklaar op de bouwplaats geleverd.
Ook de architectuur van de gebouwen in de nieuwe stadswijk is gericht op diversiteit: terwijl de kelderverdiepingen en de verstevigende trappenhuizen uit beton zijn vervaardigd, zijn alle vloeren en gevels in houtbouw uitgevoerd – met een totaalvolume van 3.500 kubieke meter aan gebruikte houten bouwelementen. Om zowel aan de veelzijdige gebruiksdoeleinden als aan de energetische eisen te voldoen, ontwikkelde het houtbouwbedrijf Terhalle uit het Münsterland voor alle vijf gebouwen een uniforme draagconstructie als ondersteuningssysteem. Hierin werden naast de CLT-vloerelementen ook geprefabriceerde houten gevelpanelen met inblaasisolatie en in de fabriek aangebrachte raamelementen verwerkt. Door de standaardisatie van drie gebouwtypes met een uniforme indeling en de afwerking met lichte wanden kunnen de plattegronden ook bij toekomstige veranderingen in het gebruik flexibel worden aangepast.
Het gebruik van geprefabriceerde gevel- en plafondelementen bleek bovendien een voordeel te zijn wat betreft de bouwtijd en de uitvoering op de bouwplaats. De elementen konden stipt op tijd worden geleverd en in een handomdraai worden gemonteerd – een pluspunt, niet in de laatste plaats gezien de beperkte ruimte ter plaatse. Door een goed doordachte beslissing van de ontwerpers werd de bouwfase nog verder verkort: de betonkern werd verdieping voor verdieping opgetrokken en gesynchroniseerd met de houtbouw. De bouwfase duurde daardoor ruim een half jaar korter, omdat de werkplanning al kon worden uitgevoerd zonder de 3D-meting van de kern, waarop doorgaans moet worden gewacht – eventuele afwijkingen van de maattoleranties bleven door de stapsgewijze aanpak minimaal.
De modulaire houtbouw bleek, naast de tijd- en kostenefficiënte aspecten, vooral ook wat betreft de isolatiekwaliteit de beste oplossing te zijn. Door in een eerste stap de geprefabriceerde buitenwanden te monteren, gevolgd door kolommen en vloeren, werd de gebouwschil niet alleen in zeer korte tijd gesloten, maar beschikt deze ook over een luchtdichtheid van de hoogste kwaliteit. De basis hiervoor wordt gevormd door de gevelelementen die in de productiefaciliteiten van Terhalle in Ahaus, Nedersaksen, worden vervaardigd. De opbouw, bestaande uit een OSB-plaat als luchtdichte laag voor de spouw met inblaasisolatie, wordt afgesloten met een gevelisolatiesysteem bestaande uit grootformaat pleisterdragerplaten van houtvezel, de Gutex Thermowall-gf van 60 mm, en een goedgekeurd pleistersysteem voor de gevelafwerking.
Voor de ramen die in de fabriek in de gevelelementen zijn geïntegreerd, werd het wind- en slagregendichte raamaansluitsysteem Implio F van Gutex toegepast. Met Implio F wordt gewaarborgd dat deze gevoelige plaatsen veilig en snel in optimale kwaliteit kunnen worden uitgevoerd. Implio F is namelijk het enige raam- en deuraansluitingssysteem voor achtergeventileerde en gepleisterde gevels dat niet alleen een met folie gelamineerde houtvezel-isolatiewig omvat, maar ook driedimensionaal geprefabriceerde en zelfklevende raam- en gevelhoeken. Door het aanbrengen van de isolatie werd dus tegelijkertijd ook de kritieke raamaansluiting zodanig afgedicht dat er bij de overdracht tussen de verschillende vakgebieden geen risico meer bestond.
Dankzij de hoogwaardige gebouwschil hebben de gebouwen, die zijn ontworpen volgens de KfW-40-norm, niet in de laatste plaats een lage verwarmingsbehoefte. Daarbij speelt het bouwmateriaal hout een essentiële rol, want als hernieuwbare grondstof heeft het een positief effect op de primaire energiebalans. Dit betekent dat de gebouwen in de wijk 60 procent minder energie verbruiken dan vergelijkbare nieuwbouwprojecten. De geïnstalleerde ventilatiesystemen met warmtewisselaar winnen bovendien een groot deel van de warmte uit de afvoerlucht terug. Hierdoor is een zuinig gebruik van de gebouwen tegen lage kosten mogelijk en blijft de CO₂-uitstoot minimaal.
